Fa'atupeina o le Lumana'i: Ausia le Tulaga tutusa i Uosigitone's K-12 Education System

Matou te fa'ailoa atu o le to'atele o le au fa'aupuga i le Setete o Uosigitone e talitonu ua o'o i le taimi e toe mafaufau ai pe fa'apefea ona fa'atupeina e Uosigitone a'oa'oga lautele. I le avea ai ma se paaga ma fautua mo le faamasinoga tonu o aʻoaʻoga, matou te ofoina atu nei fautuaga mo le iloiloga i le ausiaina o le tutusa i Washington's K12 education system.

O fa'ai'uga fa'avae e uiga i le tele o tupe tatou te fa'aaluina ma le auala e teu fa'afaigaluega ai ma vaevaeina ai na fesoasoani tau tupe e matua'i a'afia ai aafiaga i aso ta'itasi o tamaiti a'oga ma o latou avanoa i le lumana'i. Mo le taula'i atu i polokalame fa'apitoa ma faiga fa'avae fa'apitoa, o su'esu'ega e fa'aalia ai o le fa'ateleina faigofie ma sa'o o le tulaga o fesoasoani tau tupe a a'oga atonu e sili atu ona taua nai lo se isi lava mea pe a o'o mai i taunu'uga mo tamaiti a'oga i le lumana'i e tusa ai ma totogi maualuluga ma le fa'aitiitia o le mativa o tagata matutua.

Na faia e Uosigitone ni suiga tetele i le auala e faatupeina ai aoga i le 2018, ina ua maeʻa le faaiuga a le Faamasinoga Maualuga a le setete i le mataupu "McCleary" e faapea e leʻi faataunuuina e Uosigitone lona tiute taua e faatupeina atoatoa ai aoga faavae mo le tele o tausaga. O suiga na faatinoina e le Fono Faitulafono a le Setete na iʻu ai i le faateleina lautele o le faatupeina e le setete mo aoga ma faia ai se alualu i luma taua agai i le faaleleia o eseesega tau tupe i le va o itumalo aoga. O se alualu i luma moni lea, ae e le tatau ona taofia le galuega. O la tatou faiga tau tupe a le setete o loʻo i ai nei o loʻo faatulagaina pea i se auala e faaauau ai le le tutusa o le faatupeina, ma e tatau ona tatou toe tusia vaega autu o a tatou faiga tau tupe a aoga ina ia mautinoa o loʻo ogatasi ma o tatou tulaga faatauaina ma sini mo tamaiti aoga uma a Uosigitone.

E fa vaega taua i faiga fa'atupe a a'oga i Uosigitone matou te talitonu o lo'o fa'atumauina fa'aletupe le tutusa i le matou setete ma e tatau ona toe fa'aleleia:

  1. Le ituaiga o fua fa'atatau e fa'asoa ai tupe a le a'oga.
  2. Mafaufau i uiga o tamaiti aoga.
  3. Fa'aofia o tupe maua a le atunu'u.
  4. Pulega o Talitonu

K-12 A'oa'oga Fua ma Fa'atulagaga

E fa'aaogā e setete uma se fua fa'atatau e tufatufa ai a latou fesoasoani tau tupe mo a'oga. E tāua le fa'atulagaina o nei fua fa'atatau auā e fuafua ai pe o popolega tau tutusa o lo'o i le totonugalemu o mafaufauga i fua fa'atatau. I Uosigitone, o la matou fua fa'atatau mo fesoasoani tau tupe mo a'oa'oga K-12 ua ta'ua o se fa'ata'ita'iga fesoasoani tau tupe " fa'avae i punaoa ". I lalo o lenei auala, o le aofa'i o tupe e maua e itumalo a'oga mai le setete e fa'avae i luga o le tau o le tu'uina atu o a'oa'oga, e masani lava i le tulaga o totogi o faia'oga ma le aufaigaluega, ae aofia ai fo'i ma mea e fai i vasega. O le fua fa'atatau fesoasoani tau tupe e sili ona taatele o se fa'ata'ita'iga " fa'avae i tamaiti a'oga ", lea e fa'atonutonuina ai le aofa'i o fesoasoani tau tupe a le setete e maua e se itumalo e le aofa'i o tamaiti a'oga i le itumalo.

O se iloiloga maeʻaeʻa o nei faʻataʻitaʻiga e lua o le faʻatupeina o loʻo faʻaalia manino mai ai o se faiga faʻatupeina malosi e tatau ona faʻavae i luga o tamaiti aʻoga nai lo le faʻavae i punaoa. I lenei metotia, o le taulaʻiga e taulaʻi i le tamaititi aʻoga taʻitoʻatasi, ma o le faʻatupeina o le itumalo e faʻavae i luga o manaʻoga tulaga ese ma uiga o tamaiti aʻoga i lena itumalo patino.

I Uosigitone, e tatau ona tatou toe tusia la tatou faʻataʻitaʻiga faʻatupeina o aʻoga ina ia lē toe faʻavae i punaoa ma ia faʻaaogaina se fua faʻatatau e faʻavae i luga o tamaiti aʻoga . E lua itu o lenei auala:

  1. O le fua fa'atatau e tatau ona amata i se aofa'iga fa'avae e atagia ai ma le 'anoa le tau o le a'oa'oina o se tamaititi aoga e to'atasi ma e toniga i le setete atoa. I se isi faaupuga, e tatau ona lava e aofia ai le faʻasoa a le tamaititi aoga o totogi faʻatauvaʻa faiaoga, meafaitino, auaunaga lagolago, tekinolosi, ma isi.
  2. Ole aofa'i fa'avae e tatau ona fetu'una'i i luga, o lona uiga, "fa'amamafa," mo tamaiti a'oga mai aiga e maualalo tupe maua, tagata a'oa'oina le gagana Peretania, ma tamaiti e iai mana'oga fa'apitoa.

Iloiloga o Uiga a Tamaiti Aoga

A mae'a le ituaiga fa'atupe ma le fa'atulagaina, o le isi iloiloga tele o le auala e tatau ai i Washington's education funding system ona tu'uina atu alagaoa fa'aopoopo i itumalo e lagolago ai tamaiti a'oga mai aiga e maualalo tupe maua, tagata a'oa'oina le gagana Peretania, ma tamaiti a'oga e iai mana'oga fa'apitoa. I Uosigitone, o le matou fa'ata'ita'iga fa'atupe o lo'o i ai nei, o le mea moni, e maua ai le fa'aopoopoga o tupe mo tagata a'oa'oina le gagana Peretania ma tamaiti e iai mana'oga fa'apitoa. Ma fa'atuputeleina le fa'atupega mo itumalo o lo'o i ai le aofa'i maualuga o tamaiti a'oga maualalo tupe maua. Ae talu ai ona o la matou fa'atupega fa'aa'oa'oga e fa'avae puna'oa nai lo le fa'avae tamaiti a'oga, matou te le maua le tomai e fa'atatau ai se fua sa'o i le aofa'i o le tamaititi a'oga. 

I Uosigitone, e tatau ona tatou suia le auala tatou te faʻafetaiaʻia ai manaʻoga o tamaiti aʻoga mai aiga e maualalo tupe maua, o ē aʻoaʻoina le gagana Peretania, ma tamaiti aʻoga e iai manaʻoga faʻapitoa ma faʻaaoga ni mamafa faigofie ma le agalelei i le aofaʻi faʻavae o le fesoasoani tau tupe mo tamaiti aʻoga uma i se itumalo e pa'ū i se tasi o nei vaega . Afai o se tamaititi aʻoga o se tagata aʻoaʻoina le gagana Peretania mai se aiga e maualalo tupe maua, e tatau i le mamafa ona atagia ai le tau atoa o mamafa uma e lua.

Ae o le a le tele o tupe e tatau ona tuʻuina atu e tautua ai tamaiti aʻoga mai nei vaega i se auala talafeagai? O se tasi o suʻesuʻega na fuafua ai e tatau i faiga faʻatupeina a aʻoga ona tuʻuina atu le 2 i le 3 taimi le tele o tupe mo tamaiti aʻoga e iai manaʻoga faʻaopoopo nai lo i latou e leai ni manaʻoga. O se tau tele lena, ae e le tatau i le au faia tulafono ona faʻaleaogaina le suʻesuʻega ma e tatau ona faʻatulaga sini faʻatupeina mo tamaiti aʻoga mo Uosigitone i se taimi umi:

  • E tatau ona tatou fa'amoemoe e tu'uina atu le 100% i le 200% sili atu tupe mo tamaiti a'oga mai aiga e maualalo tupe maua nai lo tamaiti a'oga mai aiga maualuluga.
  • E tatau ona tatou tulimata'ia le 100% i le 150% sili atu tupe a tamaiti a'oga mo tagata a'oa'oina le gagana Peretania.
  • O tupe fa'aopoopo e lagolago ai tamaiti e iai mana'oga fa'apitoa e tatau ona fa'atatau i o latou mana'oga fa'apitoa. O le fa'atupeina o a'oa'oga fa'apitoa a Uosigitone i le taimi nei e maua ai le aofa'iga tutusa o le fa'atupega mo tamaiti ta'ito'atasi e iai mana'oga fa'apitoa, tusa lava po'o le a le eseesega o tulaga ma fa'ama'i. Nai lo lena, e tatau ona tatou faʻaaogaina se faiga e tele-mamafa e tuʻuina atu ai tupe mo tamaiti aʻoga o loʻo mauaina auaunaga faʻapitoa. E tatau ona tofia tamaiti a'oga i vaega eseese e fa'atatau i a latou su'esu'ega ma tau o a'oa'oga fa'atatau.

Tupe maua i le lotoifale

I le tele o setete, e aofia ai Uosigitone, o le faʻatupeina o aʻoaʻoga e aofia ai le tuʻufaʻatasia o tala a le setete ma le lotoifale. O le tele o setete o loʻo i ai se faiga faʻavae faʻalotoifale, lea e faʻavae muamua ai e le setete se faiga faʻatupeina ona faʻatonuina lea o tiute mo le faʻataunuʻuina o le aofaʻi o itumalo taʻitasi i le va o le setete ma le aoga itumalo. 

I Uosigitone, o la matou aofaʻiga faʻatatau e faʻatupeina atoa i le tulaga o le setete, ae e mafai e itumalo i le lotoifale ona faʻateleina ma tausia tupe maua faʻaopoopo e ala i lafoga o meatotino. E iai se tapulaʻa i le tele e mafai e itumalo i le lotoifale ona faʻaopoopo i a latou tupe maua e ala i lafoga. E ui i taumafaiga e faʻaleleia ai le le tutusa o faʻatupega , o le mafai e se itumalo ona pasia lafoga faʻalotoifale e faʻateleina ai le eseesega i Uosigitone atoa.

E le manaomia ona faapea. E fa'atupeina atoa e le setete o Vermont ana a'oga mai tupe maua a le setete. A fa'atasi uma tupe a'oga i le tulaga o le setete, e sili atu le malosi o le setete e fa'amautinoa ai e tutusa le fa'atupega ma e le fa'alagolago alaga'oa a tamaiti a'oga i le tamaoaiga o le nu'u. 

I Uosigitone, e tatau ona tatou fa'atulafonoina se lafoga fa'aa'oa'oga ua atofaina—o se lafoga o meatotino a le setete, o tupe maua mai ai e aoina i se fa'aputugatupe a le setete mo a'oa'oga lea e fa'aaogaina e fa'atupe ai itumalo uma, ma e le tatau ona fa'atagaina itumalo e fa'atupe tupe maua i le lotoifale. O lenei fa'aputuga atoa o tala o a'oa'oga i le tulaga o le setete e matua'i motusia ai le sootaga i le va o aofa'iga o tupe fa'atupe ma le tulaga o le tamaoaiga i le lotoifale, ma maua ai le tutusa o tupe fa'atupe e aunoa ma ni faiga faigata mo le fesiita'iina o tala i le lotoifale i le va o itumalo.

Pulega o Talitonu

A'o fa'aalu e le fa'ai'uga a McCleary le tele o a'oa'oga i le faiga o a'oa'oga lautele a Uosigitone, ae o fa'aletonu, aemaise lava i tagata a'oa'oina le gagana Peretania, o i latou o lo'o nonofo matitiva, ma tamaiti a'oga e iai mana'oga fa'apitoa, o lo'o tumau pea le tutusa pe fa'ateteleina. O lo'o fa'ailoa mai ai e la'ititi pe leai lava se suiga o lo'o faia i le fa'aopoopoina o tupe, ma e talitonu o se itu e mafua ona o le leai o se tali atu ma le manino o alagaoa ua fa'asoa i itumalo.

O le leai o se fa'atonuga o le fa'atonuga o le a fa'aauau pea ona taofia Uosigitone mai le fa'atinoina o le sa'o sa'o i le faiga o a'oa'oga a le setete. Ina ia fa'atulaga le Setete o Uosigitone e avea ma ta'ita'i o le atunu'u i taunu'uga tau a'oa'oga ma fa'aagaaga tulaga mo le fa'agaoioia o le tamaoaiga, e tatau ona tatou mafaufau pe fa'apefea ona tatou tali atu i puna'oa e fa'atupe ai a tatou a'oga. E tatau ona tatou:

  • Ia manino e uiga i le faiga o faiga ma mata'itu tupe e alu atu i itumalo ma le fetaui lelei o faiga manuia e fesootai ma le faatupeina.
  • Fa'aali fa'amatalaga manino ma manino pe fia le aofa'i o fa'atupega e maua e a'oga i tausaga ta'itasi ma fa'afetaui fua fa'atatau i le taimi. 

 

E pei ona matou fa'amatalaina iinei, o le toe fuata'iina o la matou fa'ata'ita'iga o le fa'atupeina o a'oa'oga K-12 e taua tele i se tulaga taua ina ia fo'ia ai lu'itau o le paketi a le itumalo a'oga i se taimi pu'upu'u, ma le loloto o le le tutusa o lo'o a'afia i le faiga. Ae matou te fai atu fo'i o le toe fuata'iga o le fa'atupeina o le a atamai fa'apolokiki mo ta'ita'i o setete e fa'amuamua. Mai se vaaiga fa'apolokiki mama, o se foliga leaga mo le Setete o Uosigitone le tatou tu'uina atu o le tele o tupe i a'oga i o tatou eria e sili ona tamaoaiga.

E mafai ona fesoasoani le toe fuata'iga o le fa'atupeina o a'oa'oga K-12 mata'utia Uosigitone e tu'uina atu ala i galuega totogi maualuluga ma le mautu o le tamaoaiga mo se taimi umi, ma fa'atupuina ai le tele o tala lelei e uiga i le si'itia o taunu'uga tau a'oa'oga. O le a sili lenei mea ona o se manatu lelei i luga o le taua, ae o le a maua ai foi e le au faipule o le setete le avanoa e faʻaalia ai pe na faapefea ona latou pasia nisi o tulafono lelei e faʻaleleia atili ai le tatou K-12 aʻoaʻoga.